مبارزه با سلاح‌های شیمیایی
تاریخ انتشار : دوشنبه ۸ تير ۱۳۹۴ ساعت ۰۸:۲۵
 
8 تیرماه سالروز بمباران شیمیایی سردشت روز مبارزه با سلاح‌های شیمیایی و میکروبی نام دارد. در طول 8 سال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تمامی دنیا از کمک به عراق در این جنگ به‌صورت مکرر دریغ نکردند. نقض حقوق بین‌الملل هم از سوی خود دولت عراق صورت می‌گرفت که از سلاح‌های شیمیایی و میکروبی در جنگ استفاده می‌کرد و هم از سوی کسانی که دولت عراق را با این‌گونه سلاح‌های ممنوعه مجهز می‌کردند.
در تاریخ 7 و 8 تیرماه 1366، هواپیماهای بمب‌افکن عراقی با بمب‌های شیمیایی به 4 نقطه پرازدحام و متراکم جمعیتی شهر سردشت حمله کردند و زن و کودک و خرد و کلان مردم بی‌گناه آن شهر و اطراف آن را آماج گازهای کشنده و دهشتناک شیمیایی قراردادند.
دردمندتر آن است که این حملات از چشم جهانیان پوشیده ماند. رسانه‌های غرب که دول آن‌ها تأمین‌کننده این سلاح‌های مرگ‌آفرین بودند؛ به عدم انعکاس این حقایق دردناک و کتمان آن پرداختند.
حملات شیمیایی این رژیم علیه رزمندگان ایرانی در طول جنگ همواره ادامه یافت و این امر در حالی بود که دولت عراق خود به‌تنهایی توان ساخت سلاح‌های میکروبی و شیمیایی را نداشت.
به نظر می‌رسد با توجه به تعداد زیادی از جانبازان شیمیایی که از جامعه هدف معزز بنیاد شهید و امور ایثارگران هستند آشنایی با تاریخچه و انواع سلاح‌های شیمیایی ضروری باشد.
تاریخچه جنگ‌های بیولوژیک
انسان‌ها، با کمال تأسف در طول تاریخ از تکنولوژی‌های در دسترسشان برای کشتار، نابودی و مقاصد منفعت طلبانه، بارها و بارها استفاده کرده‌اند. دقیقاً نمی‌توان مرز زمانی مشخصی برای جنگ‌های بیولوژیک میکروارگانیسم‌ها و سایر عوامل در جنگ تعیین کرد.
آدمی از روزهای اول زندگی بر روی کره خاکی، همواره درصدد بوده که به‌گونه‌ای، بر همنوع خود غلبه کند و برای این منظور از همه امکانات موجود در دسترس خود بهره می‌گرفت.
سرخ‌پوستان آمریکا با سابقه تمدن 5000 ساله، همواره در جنگ، تیرهای خود را آغشته به سم می‌کردند.
در 300 سال پیش از میلاد مسیح، آلودگی چاه‌های آب دژها، قلعه‌ها و شهرها، یکی از روش‌های مؤثر برای از پای درآوردن دشمن و سربازان و مردمان در بین یونانی‌ها بوده است.
در جنگ‌های قرون‌وسطی، با به‌کارگیری منجنیق‌ها برای پرتاب اجساد آلوده حیوانات و انسان‌ها به داخل دژهای محاصره شده استفاده می‌شد که این عمل باعث ترس و بیماری در میان مردم محاصره شده گردید.
سال 1763 میلادی، نقطه عطفی در تاریخچه جنگ‌های بیولوژیک است؛ زیرا در این سال، یک تغییر مهم در کاربرد این عوامل در جنگ‌ها به وقوع پیوست؛ به‌عبارت‌دیگر در این سال ارتش آمریکا (اروپایی‌های مهاجر) از عامل بیماری آبله به‌عنوان یک سلاح برای قوم کشی سرخ‌پوستان بومی آمریکا استفاده کرد. آن‌ها با انتشار عامل بیماری آبله از راه دادن پتوهای آلوده به ویروس، سبب کشتار وسیعی در بین بومیان سرخ‌پوست شد.
در سال 1915، در طی جنگ جهانی اول، آلمان‌ها به کاربرد عامل بیماری و با در ایتالیا و طاعون در پترزبورگ روسیه متهم شدند. انگلیسی‌ها نیز ادعا نمودند که آلمان‌ها در طول جنگ از بمب‌های حاوی طاعون استفاده نمودند و فرانسوی‌ها مدعی بودند که آلمان‌ها عروسک‌ها و آب‌نبات‌های آلوده به عوامل میکروبی را بر روی رومانی ریختند.
استفاده عراق از سلاح شیمیایی علیه ایران
دولت عراق در زمان صدام حسین به شکل گسترده‌ای از سلاح‌های شیمیایی علیه ایران استفاده کرد. از حدود سال 1355، رژیم عراق با جمع‌آوری برخی از استادان دانشگاه و صرف بودجه لازم، به جمع‌آوری اطلاعات درباره سلاح‌های شیمیایی ـ میکروبی و رادیواکتیو پرداخت و در هر سه زمینه موفقیت‌هایی را به دست آورد.
صدام حسین از سال 1984 به بعد به‌طور گسترده از «تابون» استفاده می‌کرد، اما این ماده گران بود و پیدا کردن مواد لازم برای ساخت آن‌هم سخت بود.
او بعدها بیشتر به سراغ گاز «وی ایکس» رفت که قدرت و دوام بیشتری داشت. او در سال 1988 حدود 4 تن از این گاز را در اختیار داشت، اما ماده شیمیایی که در حجم وسیع‌تری در دسترس او قرار داشت، «گاز سارین» بود.
صدام حسین از گاز خردل نیز بسیار بهره برد، چراکه این گاز اثرات درازمدتی نظیر کوری، انواع سرطان، ناباروری و نقص عضوهای پیش از تولد داشت.
اولین باری که ارتش عراق از سلاح شیمیایی در جنگ استفاده کرد به 27 مهرماه 1359 در منطقه جنوب استان خوزستان برمی‌گردد. در این سال عراق چهار بار از سلاح شیمیایی از نوع تاول‌زا (گاز خردل) استفاده کرده که 1 مصدوم و 20 شهید به دنبال داشت.
اعتراض ایران به این اقدام غیرانسانی عراق سبب شد تا رادیوی رسمی عراق این اتهام را انکار نمود. ولی در طول عملیات رمضان و خیبر بمب‌های شیمیایی تولید عراق به کمک توپ‌خانه و هواپیما به شکل گسترده‌ای مورداستفاده قرار گرفت.
در واقع عراقی‌ها نه‌تنها خط دفاعی رزمندگان ایران را با سلاح‌های شیمیایی می‌شکستند، بلکه از طیف گسترده‌ای از این سلاح‌ها علیه شهروندان غیرنظامی نیز استفاده می‌کردند.
توسل عراق به سلاح‌های شیمیایی به‌طور محدود، از زمان آزادسازی خرمشهر به کاربرد گسترده آن را پس از پیروزی‌های بزرگ ایران و شکست نیروهای عراق به ترتیب در عملیات‌های والفجر 2، والفجر 4، خیبر، بدر منجر شد.
انواع سلاح‌های شیمیایی
وی ایکس VX
سمی‌ترین سلاح شیمیایی است و به شکل مایع چسبناک و بی‌رنگی است که به‌آرامی به گاز بی‌رنگ‌وبو تبدیل می‌شود. وی ایکس با تحریک اعصاب موجب تشنج و فلج رگ‌های خونی و ریه‌ها می‌شود.
مقدار 10 میلی‌گرم از این ماده بر روی پوست برای مرگ کافی است و قربانیان درنهایت براثر خفگی می‌میرند.
عراق توانایی ساخت بیش از 200 تن وی ایکس را داشته و هرگز نیز آمار واقعی آن میزانی که عراق ادعا می‌کند نابود کرده، به دست نیامده است.
سارین
همانند وی ایکس مایع بوده و به‌سرعت تبخیر می‌شود. سارین همچون VX موجب ناتوانی، فلج و در پایان خفگی می‌گردد. فرقه [ژاپنی] «آنوم» در متروی توکیو به سال 1995 با پخش سارین 12 تن [از شهروندان این کشور] را به کام مرگ فرستاد. عراق در ابتدا به بازرسان تسلیحاتی اعلام کرده بود که 112 تن از این ماده سمی را تولید کرده اما بعدها ادعا کرد این میزان 790 تن بوده است. این کشور همچنین نوعی بمب‌های ترکیبی تولید می‌کرد که حامل 2 محفظه جداگانه مواد شیمیایی بوده و پس از انفجار در ترکیب با یکدیگر سارین ایجاد می‌کرده است. عراق به ساخت هزاران راکت، گلوله‌های توپ و بمب‌های محتوی سارین و استفاده از آن‌ها علیه ایرانی‌ها در جنگ با این کشور طی دهه 1980 میلادی اعتراف کرده و [همچنین] عقیده بر این است که [این تسلیحات] علیه شهروندان عراقی کرد نیز به کار گرفته شده است.
گاز خردل
گاز خردل در حالت معمولی مایعی بی‌رنگ است. عنصر خردل به گاز تبدیل می‌شود و ممکن است بی‌بو بوده یا با بوی تند خردل یا سیر استشمام شود. خردل به هنگام تماس [با بدن فرد] بافت‌ها را از بین می‌برد، زخم‌هایی شبیه تاول ایجاد می‌کند و منجر به آسیب ریه‌ها و چشم‌ها می‌شود. خردل اغلب مرگ‌آور نیست اما می‌تواند سبب کوری، مشکلات تنفسی و دیگر آسیب‌ها [ی جسمانی] شود که برای سال‌ها دردآور خواهند بود.
این گاز برای اولین بار در جنگ جهانی اول مورد استفاده قرار گرفت. بغداد دو دسته آمار از میزان تولید این گاز اعلام کرده است: [اولین بار میزان تولید خود را] 3 هزار و 80 تن [اما دربار دوم] 2 هزار و 850 تن اعلام کرد. عراق به استفاده گسترده از گاز خردل علیه [نیروهای] ایرانی در طول جنگ با ایران در دهه 1980 اعتراف کرده است. بغداد به سازمان ملل اعلام داشته که بالغ‌بر 550 گلوله توپ حاوی گاز خردل را پس از جنگ 1991 خلیج‌فارس نابود کرده است.
سیاه‌زخم ANRHRAX
3 دسته سیاه‌زخم بیماری‌زا وجود دارد: پوستی، گوارشی و ریوی یا تنفسی. مرگ‌آورترین نوع آن – و تنها نوعی که به‌عنوان سلاح شناخته‌شده – سیاه‌زخم تنفسی است که با علائم شبیه آنفولانزا شروع می‌شود اما درنهایت ریه‌ها را پر از مایع می‌کند و منجر به مرگ می‌شود.
تنها میزان کمی از پودر سیاه‌زخم در برخی افراد مستعد آلوده شده برای ایجاد عفونت مرگبار کافی است.
عراق اعتراف کرده بود که 2 هزار و 200 گالن از میکروب سیاه‌زخم - که چنانچه افراد به‌صورت مؤثر به آن آلوده شوند برای کشتن میلیون‌ها نفر کافی خواهد بود - تولید کرده است.
بازرسان تسلیحاتی می‌گویند عراق همچنین از دهه 1990 میلادی در تلاش برای تولید نوع مرگبارتر سیاه‌زخم خشک (پودری) بوده است. این نوع پودر از هواپیما امکان پخش دارد.
بوتولینوم توکسین
نوعی سم پست که از باکتری «کلاستریدیوم بوتولیندم» به دست می‌آید و یکی از مرگبارترین سموم شناخته شده، به شمار می‌رود. میزان بسیار کمی از آن، در حدی که غذا با این باکتری تماس پیدا کند، می‌تواند موجب گرفتگی عضلات معده، تاری دید و ضعف عضلانی گردد و تا فلج و مرگ نیز پیش رود. بوتولینوم چنانچه به شکل تولیدشده باشد – به‌ویژه هنگامی‌که استنشاق صورت گیرد با فلج و مرگ سریع همراه خواهد بود.
میزان 70 بیلونیوم گرم از این سم برای کشتن کافی است. بغداد اعتراف کرده بود که بالغ‌بر 5 هزار و 300 گالن از سم بوتولینوم توکسین را تهیه نموده که بیشترین این میزان در کلاهک موشک‌ها و دیگر تسلیحات قرار داده شده بود.
افلاتوکسین
نوعی سم تولیدشده از قارچی به نام «Aspergillius flavus» و از دسته قارچ‌هایی است که در غلات پرورش پیدا می‌کنند. افلاتوکسین به‌طور بالقوه عامل سرطان‌زایی است که موجب سرطان کبد می‌شود. این سم در مقادیر بالا می‌تواند سبب درد شکمی، تورم ریه‌ها و مغز، تشنج، کما و درنهایت مرگ شود.
رژیم بعث عراق اعتراف کرده بود که بیش از 520 گالن افلاتوکسین تولید نموده و در کلاهک موشک‌ها و بمب‌ها جاسازی کرده است.
پروتکل ژنو
به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی از سوی رژیم صدام، در حالی صورت می‌گرفت که این کشور از 12 کشور امضا کننده پروتکل ژنو در مورد منع استفاده از سلاح‌های سمی خفه‌کننده و ترکیبات با کتریولوژیک قرار داشت. به‌موجب این پروتکل که در تاریخ هفدهم ژوئن 1925 تصویب شد، دولت‌های امضاکننده پذیرفتند به کار بردن گازهای خفه‌کننده و شبیه آن را ممنوع بدانند. ممنوعیت یادشده، شامل وسایل جنگی و میکروبی می‌شد و آن‌ها ملزم به رعایت بندهای پروتکل بودند. کنوانسیون منع تکمیل، توسعه، تولید و ذخیره سلاح‌های بیولوژیک و سمی و انهدام آن‌ها، به‌منظور عملی کردن پروتکل پیش گفته به تصویب رسید. این کنوانسیون، انتقال مستقیم یا غیرمستقیم عوامل و مواد سمی و تجهیزات مرتبط با آن، و نیز تشویق و کمک هر دولت یا گروهی از دولت‌ها یا سازمان‌های بین‌المللی را در تولید و تحصیل این‌گونه مواد ممنوع اعلام کرده است.
کنوانسیون منع سلاح‌های شیمیایی و همکاری ایران
کنوانسیون منع سلاح‌های شیمیایی پس از دو دهه مذاکرات فشرده، در سال 1993 در پاریس امضا و از سال 1997 اجرایی شد. تاکنون 162 کشور به عضویت کنوانسیون درآمده‌اند. در منطقه خاورمیانه، رژیم غاصب اسرائیل، مصر و سوریه عضو کنوانسیون نیستند. سازمان منع سلاح‌های شیمیایی (OPCW)، وظیفه اجرای کنوانسیون را بر عهده دارد و مقر آن در لاهه هلند است. جمهوری اسلامی ایران از بدو شروع مذاکرات مربوط به تدوین کنوانسیون در ژنو و همچنین در کمیسیون مقدماتی از فعال‌ترین کشورهای عضو بوده است. ایران در سال 1997 با تصویب مجلس شورای اسلامی به کنوانسیون پیوست و از همان آغاز، همواره عضو شورای اجرایی سازمان بود. تابه‌حال بازرسی‌های متعددی از تأسیسات گوناگون شیمیایی کشورمان تحت نظام بازرسی کنوانسیون انجام شده است. همچنین ایران سالانه اظهارنامه‌های گوناگون مورد درخواست کنوانسیون را با مشارکت وزارتخانه‌های مربوط تهیه می‌کند و به دبیرخانه می‌فرستد.
کد مطلب: 125259
 


 
 
فرهنگ عاشورا، سرمشق معنویت شهدا
 

دکتر بهروز بزرگی، مدیرکل ارتباطات و مراجعات بنیاد...