با پژوهش تصمیم‌گیری کنیم
تاریخ انتشار : شنبه ۲۳ آذر ۱۳۹۸ ساعت ۱۲:۳۰
بهروز بزرگی؛ معاون علمی و پژوهشی مرکز مقاومت بسیج بنیاد شهید و امور ایثارگران
 
ضرورت پژوهش:
در قرآن بیش از 70 بار به امر پژوهش توصیه شده که تعقل، تفکر و تدبر در قرآن، بیانگر این موضوع است؛ در نظام دینی، یکی از امتیازات انسان نسبت به حیوانات، امر پژوهش است و اگر انسانیم، در لوای پژوهش، انسانیم. (گویا، 1377) اصولاً هر نوع پیشرفت و توسعه ارتباط مستقیمی با تحقیقات علمی دارد و رشد و توسعه کشورهای پیشرفته در نتیجه سرمایه‌گذاری در بخش پژوهش است. حجم وسیع پژوهش‌های علمی در کشورهای توسعه یافته صنعتی گویای این واقعیت است. (فخاری نیا، 1384) در همین راستا بسياري از دانشگاه‌های دنيا رسالت خود را از آموزش محوري به سوي پژوهش محوري تغيير دادند. (قورچیان و همکاران،1388) از آنجا که توسعه‌ی کشورها از مسیر تحقیق و پژوهش می‌گذرد و بسیاری از پیشرفت‌های جوامع مختلف را به فرهنگ آن‌ها منتسب می‌کنند، لزوم ایجاد و تقویت فرهنگ پژوهش، برای بهبود وضعیت پژوهش کشور ضروری به نظر می‌رسد. (زواره‌ای و همکاران،1390)
 پژوهشگران، زحمت کشان حوزه فکر و فرهنگ هستند که برای پويايي زندگي اجتماعي فعاليت مي‌‌کنند و پژوهش، محصول کار علمی آنهاست. «اینشتین» بیان کرده است که «علم، چيزي جز پالايش تفکر روزمره نيست». پس علم، فهم روابط منطقی بین پدیده‌هاست، به منظور شناخت آنها و کنار گذاشتن تفکر عادتی برای رسیدن به تفکر خلاقی که حاصل کار و زحمت یک پژوهشگر است. آنان در عرصه زندگي اجتماعي، محصولي ارزشمند توليد مي‌کنند که بدون آنها نه برنامه‌ريزي ممکن است و نه توليد و توسعه توانايي پاسخگويي به نيازهاي انساني را دارد؛ بنابراین، هم تربيت پژوهشگر در جامعه مهم است و هم ترويج فرهنگ پژوهشي و هم ايجاد سازمان‌ها و نهادهايي که به اين امر مهم مي‌پردازند. لذا آگاهي از موانع پژوهش جهت برنامه‌ریزی‌های مؤثر به منظور ارتقاي کمي و کيفي پژوهش در کشور ضروري به نظر می‌رسد؛ بنابراین می‌توان بیان کرد که ابتدا باید عوامل بازدارنده مؤثر بر پژوهش و فرهنگ پژوهش را شناسایی کرد و سپس به ارائه راهکارهایی مبتنی بر رفع عوامل بازدارنده پرداخت، در این نوشته: برای گسترش فرهنگ پژوهش باید سه سطح از جامعه را هم به لحاظ نگرشی و هم دانشی و هم مهارتی مد نظر قرار داد، به این ترتیب برای فرهنگ پژوهش دو سطح در نظر گرفته می‌شود که تبیین هر کدام به صورت خلاصه به شرح ذیل است:
 ب) فرهنگ پژوهش در سطح کل جامعه
رواج فرهنگ پژوهش یعنی اعتقاد به اینکه منبع اصلی تولید، اندیشه است و اندیشه جوهر فرهنگ است و فرهنگ روح و هدایت‌گر جامعه است؛ بنابراین ضعف فرهنگ پژوهشی مانع اصلی توسعه است. بدون رواج فرهنگ پژوهش تولید اندیشه لازم برای برنامه‌ریزی و ساماندهی توسعه جامعه تحقق نخواهد یافت. بدون تردید یکی از اهداف و شاید مهم‌ترین هدف توسعه کشور روحیه و بینش علمی، افزایش قدرت تفکر و خلاقیت و ایجاد روحیه و نگرش پرسشگری و پژوهندگی در بین عموم افراد جامعه خصوصاً نخبگان و پژوهشگران است فرهنگ علمی و پژوهشی در کشاکش اثرگذاری و اثرپذیری از فرهنگ عمومی جامعه ایران بوده و بسیاری از انرژی‌ها، منابع و فرصت‌هایش صرف کاهش اثرات ناخواسته و نامطلوب فرهنگ عمومی بر مرزهای فرهنگ پژوهشی می‌شود. لذا برای گسترش فرهنگ پژوهش باید به بازنگری مفاهیم پژوهشی در فرهنگ عمومی جامعه پرداخت. بالاترین سرمایه‌گذاری‌ها و کیفی‌ترین برنامه‌ریزی‌ها باید در نظام آموزشی و پژوهشی یک کشور اجرا شود. اگر در نظام آموزشی به پژوهش بها داده شود، علم و پژوهش به جامعه راه پیدا می‌کند و پشتوانه‌ای همیشگی در تصمیم‌گیری‌ها خواهد شد، اندیشه‌ها، برخوردها، روش‌های نو و بدیع و خلاق همگی از نظام آموزشی و پژوهشی کارا مایه می‌گیرد.
الف ) فرهنگ پژوهش در سطح دستگاه‌های اجرایی
میزان توجه به امر پژوهش در برنامه‌ریزی‌ها و تصمیم‌گیری‌ها. (مانند: اختصاص بودجه به پژوهش به عنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی) متأسفانه با وجود تأکید اسناد بالادستی بر امر پژوهش و استفاده از نتایج و یافته‌های پژوهشی همچنان نگاه پژوهش محوری و استفاده از نتایج پژوهش‌ها در بین سازمان‌های اداری جامعه ما حاکم نیست و این امر مهم نیازمند توجه و تدابیر خاصی است. بی‌توجهی و هراس مسئولان و سازمان‌هایی که نقش کارفرما را در امر تحقیق ایفا می‌کنند نسبت به انتشار یافته‌های پژوهشی یکی از معضلاتی است که عمدتاً ناشی از بر ملأ شدن نقاط ضعف و عدم کارآیی بعضی از روش‌ها در جامعه است. در کشور ما به جای اینکه سازمان‌ها و نهادها دنبال محقق بگردند و کارهای تحقیقی؛ این محقق است که به دنبال روزنه‌ای برای ارتباط با مراکز تحقیقی است اصولاً تحقیق و پژوهش دارای منافع دیربازده است و در این راستا کشورهای توسعه‌یافته با توجه به آینده‌نگری که از مشخصه‌های اصلی کشورهای پیشرفته است، برنامه‌ریزی‌های بلندمدت دارند، اما در کشورهای درحال توسعه برنامه‌ریزی‌ها به صورت حداکثر تا 5 سال انجام می‌شوند
 راهکار و راهبرد برای رفع موانع پژوهش و ترغیب تحقیق و روحیه پژوهشگری در سازمان‌ها:
* اعتماد و اعتقاد به نتایج پژوهش‌هایی که از اعتبار و پایایی بالاتری برخوردار هستند و توان کمک به حل مسئله را دارند.
 * دوری از تعصب در اندیشه و عمل و اهمیت بیشتر به نتایج پژوهش‌ها در تصمیم‌گیری‌ها
* توجه به مباحث انگیزشی برای محققان
 * اعتقاد به اینکه توسعه کشور از مسیر تحقیق و پژوهش می‌گذرد.
* ایجاد پیوند و ارتباط عمیق بین پژوهش و آموزش در کشور
* گسترش فرهنگ تفکر، پرسشگری و پژوهش محوری در جامعه
 * توجه به آمارهای کمی در بحث‌های پژوهشی (سهم پژوهش در تولید ناخالص ملی و...)
 * نگاه سیستماتیک به موضوع پژوهش و جلوگیری از یک بعد نگری
* توجه ویژه به تغییر نگرش، ایجاد انگیزش و بالابردن دانش و مهارت کارکنان برای هموار کردن مسیر فرهنگ پژوهش.
* بالا بردن و تعمیق روحیه کارهای گروهی و نگاه مشورتی و مشارکتی در کارکنان
* اهمیت به تخصص گرایی و شایسته محوری بر حسب کارآیی و اثربخشی
*تحقق اصل «خردورزي»، اصل «مسئوليت» و اصل «پويايي» در سازمان‌ها
*ایجاد جو و محیط مناسبی برای پژوهش در سازمان‌ها
*تقویت ذوق و شوق یادگیری و پژوهشگری و روحیه کاوشگرایانه در سازمان‌ها
*آموزش و راه‌اندازی کارگاه‌های مهارتی ضروری جهت پژوهش برای کارکنان
*گنجاندن ساعت‌های آموزشی روش تحقیق در ادارات برای کارکنان
*ایجاد زمینه‌های لازم جهت انجام کارهای گروهی و ارتباطات بیشتر کارکنان در قالب گروه‌ها و تیم‌های پژوهشی
*فراگیر کردن اطلاعات و یافته‌های پژوهشی در بین کارکنان ادارات
*حذف بوروکراسی زائد اداری و از بین بردن کاغذبازی‌های بی‌اساس جهت جلوگیری از موانع رشد و توسعه پژوهش در سازمان‌ها
* روی آوری مدیران و کارکنان به شیوه تفكر علمي و منطقي و داشتن تفكر انتقادي با رویکرد سازنده در مواجهه با مسائل و مشکلات به وجود آمده در ادارات برای حل مسئله
* تقویت و گسترش طرح کارکنان پژوهشگر در سازمان‌ها که تعلق به سازمان دارند و با مسائل و مشکلات سازمان آشنایی کافی دارند
* حمایت‌های مادی و معنوی از طرح‌های پژوهشی در سازمان‌ها و مستندسازی و انتشار یافته‌های پژوهشی جهت نیل به کاربست
 
 
کد مطلب: 319330
 


 
 
حضرت فاطمه زهرا(س) اسوه دفاع از ولایت
 

حجت‌الاسلام‌‌والمسلمین شهیدی؛ نماینده ولی فقیه،...